Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Przygotowany do druku atlas jest owocem pracy zespołu historyków i kartografów z Instytutu Geografii Historycznej Kościoła w Polsce KUL. Stanowi dzieło w pełni oryginalne i jest pierwszym tego rodzaju opracowaniem historyczno-kartograficznym w nauce polskiej, odnoszącym się do dziejów jednej diecezji Kościoła rzymskokatolickiego.

Zespół autorów Atlasu, korzystając z doświadczenia i ugruntowanego już dorobku środowiska lubelskiego, w krótkim czasie niecałych 2 lat, pracując prawie całkowicie na źródłach, przedstawił w formie kartograficznej i graficznej dzieje (Archi)diecezji Lubelskiej w ciągu dwustu lat jej istnienia, od momentu jej ustanowienia w 1805 roku do chwili obecnej (2005).

Podstawową przesłanką twórców Atlasu była wszechstronna prezentacja struktur przestrzennych (archi)diecezji ze szczególnym wydobyciem ewolucji struktur parafialnych. Życie religijne stanowić będzie oddzielną część Atlasu.

Atlas składa się z sześciu działów. W pierwszym ukazana jest (archi)diecezja lubelska na tle zmieniających się struk-tur Kościoła polskiego z wydobyciem jej przynależności metropolitalnej. Dział drugi prezentuje problematykę parafii od chronologii ich powstania poczynając, poprzez rozwój ich sieci, aż po serię map przekrojowych. Poszczególne przekroje są tak dobrane ażeby ukazać kolejne zmiany terytorium (archi)diecezji. Na podkreślenie zasługują w tym dziale dwie czteroar-kuszowe mapy ukazujące okręgi parafialne – z wyszczególnieniem wszystkich miejscowości należących do danej parafii – w latach 1870 i 2000. Prezentowane są również kwestie wezwań kościołów parafialnych oraz problematyka materiałów użytych do ich budowy. Odgrywające w organizacji kościelnej ważną rolę dekanaty uwidoczniono na poszczególnych ma-pach przekrojowych, a ich ewolucję ukazuje oddzielny wykres. Dopełnieniem tego działu są plany większych miast (ar-chi)diecezji – Lublina, Zamościa i Chełma – prezentujące istniejącą w ich obrębie sieć parafialną. Część trzecia poświęcona jest duchowieństwu diecezjalnemu jego liczebności, strukturze wieku, ze szczególnym naciskiem na duchowieństwo para-fialne. Kolejna czwarta część odnosi się do liczebności wiernych w parafiach. Część piąta obrazuje strukturę wyznaniową w dwu przekrojach 1870 i 1913 roku. Poszczególne grupy wyznaniowe: katolicy, grekokatolicy, protestanci i żydzi prezento-wane są w granicach okręgów parafialnych i dekanatów.

Osobny, obszerny dział Atlasu stanowi problematyka zakonna. Dział ten podzielono na dwie części, jedna zawiera problematykę zakonów męskich, druga problematykę zakonów i zgromadzeń żeńskich. Z racji odrębności i swoistej kohe-rentności tej problematyki połączono w nich zagadnienia związane zarówno z siecią klasztorów – domów zakonnych, jak i zakonników oraz sióstr zakonnych.

Ujęta chronologicznie prezentacja zjawisk w Atlasie odnosząca się do obszaru podległego biskupom lubelskim po-przedzona jest ukazaniem tych zjawisk przed powstaniem diecezji lubelskiej na terytoriach, które należały uprzednio do archidiakonatu lubelskiego w ramach diecezji krakowskiej i diecezji chełmskiej. Natomiast na terytorium diecezji janow-skiej (podlaskiej), która przejściowo była złączona z diecezją lubelska, poszczególna zjawiska prezentowane są tylko w la-tach 1867- 1918, w czasie faktycznego związku obu diecezji.

Atlas zawiera 61 map, 5 kartogramów, 6 planów miast oraz 55 wykresów. Metody prezentacji zastosowane w Atlasie zostały dobrane tak aby jak najlepiej zilustrować poszczególne zjawiska z punktu widzenia odbiorcy. Dlatego na mapach zasadniczo stosowano metodę sygnatur punktowych w mniejszym stopniu sięgano do metod kartogramu i kartodiagramu. Mapy podkładowe w skali 1: 800 000 dla prezentacji większości zjawisk i 1: 300 000 dla okręgów parafialnych są oryginal-nym opracowaniem Olgi Łukowskiej. Odzwierciedlają one historyczną fizjografię terenu, sieć rzeczna, lasy i drogi są od-tworzone dla poszczególnych przekrojów chronologicznych na podstawie dostępnych źródeł kartograficznych. Konse-kwentnie zastosowana podstawowa skala map pozwala śledzić rozwój poszczególnych zjawisk pomimo historycznych, istotnych zmian terytorialnych (archi)diecezji lubelskiej. Nazewnictwo na mapach oddaje rzeczywistość nazewniczą źródeł na podstawie, których poszczególne mapy opracowano, jego ujednolicenie zawierał będzie indeks przewidziany do wersji wydawniczej Atlasu.

Prezentację kartograficzną i graficzną Atlasu dopełniają partie tekstowe. Całość poprzedza obszerne studium histo-ryczne Jana Skarbka na temat rozwoju struktur administracyjnych (archi)diecezji lubelskiej. Części Atlasu zawierające pro-blematykę zakonną również poprzedzone są odpowiednimi tekstami. Ważnym dopełnieniem są biogramy wszystkich bisku-pów ordynariuszy, kalendarium dziejów (archi)diecezji, wykaz parafii w układzie alfabetycznym i chronologicznym według przekrojów poszczególnych map oraz zestawienie źródeł wykorzystanych w pracy nad Atlasem.

                                                                            Henryk Gapski





Wstęp (Henryk Gapski)

(Archi)diecezja lubelska 1805-2005 (Struktury administracyjne), (Jan Skarbek)

(Archi)diecezja lubelska w strukturach Kościoła polskiego w latach 1805-2005
Kościół lubelski w przestrzeni Kościoła Rzeczypospolitej w 1772 r.
Diecezja lubelska w strukturze Kościoła na ziemiach polskich w 1805 r.
Diecezja lubelska w strukturze Kościoła na ziemiach polskich w 1825 r.
Diecezja lubelska w II Rzeczypospolitej w latach 1926-1939
Diecezja lubelska w strukturze Kościoła w Polsce w 1970 r.
Archidiecezja lubelska w strukturze Kościoła w Polsce w 2005 r.

Parafie i dekanaty
Sieć parafialna w (archi)diecezji lubelskiej X-XXI w.
Rozwój sieci parafialnej w latach 1805-2005 (wg dziesięcioletnich przedziałów czasowych)
Rozwój sieci parafialnej w latach 1805-2005 (w poszczególnych latach)
Parafie w diecezji chełmskiej i archidiakonacie lubelskim w 1770 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1805 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1825 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1870 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1914 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1925 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1939 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1948 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1966 r.
Parafie w diecezji lubelskiej w 1984 r.
Parafie w archidiecezji lubelskiej w 1994 r.
Parafie w archidiecezji lubelskiej w 2003 r. + plan: parafie w Lublinie
Parafie w diecezji lubelskiej erygowane w latach 1918-1939. Parafie wszystkie
Parafie w diecezji lubelskiej erygowane w latach 1918-1939. Parafie nowoerygowane
Kategorie wezwań kościołów parafialnych w latach 1806-2005
Materiał budowlany kościołów parafialnych w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1806-2000 (w liczbach bezwzględnych)
Materiał budowlany kościołów parafialnych w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1806-2000 (w procentach)
Rozwój sieci dekanalnej w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005
Diecezja lubelska. Okręgi parafialne w 1870 r.
Archidiecezja lubelska. Okręgi parafialne w 2000 r.
Parafie w Lublinie w 1914 r.
Parafie w Lublinie w 1925 r.
Parafie w Lublinie w 1984 r.
Parafie w Zamościu w 1984 r.
Parafie w Chełmie w 1992 r.

Duchowieństwo
Liczba księży diecezjalnych (archi)diecezji lubelskiej w latach 1900-2000
Średnia liczba księży diecezjalnych w parafii (archi)diecezji lubelskiej w latach 1900-2000
Liczba proboszczów (administratorów) i wikariuszy w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1900-2000
Średnia wieku księży diecezjalnych w latach 1900-2000
Średnia wieku proboszczów (administratorów) i wikariuszy diecezjalnych w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1900-2000
Liczba wiernych na 1 księdza w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1900-2000

Wierni
Liczba wiernych w parafiach w diecezji lubelskiej w 1825 r.
Liczba wiernych w parafiach w diecezji lubelskiej w 1914 r.
Liczba wiernych w parafiach w diecezji lubelskiej w 1925 r.
Liczba wiernych w parafiach w diecezji lubelskiej w 1948 r.
Liczba wiernych w parafiach w diecezji lubelskiej w 1966 r.
Liczba wiernych w parafiach w archidiecezji lubelskiej w 1994 r.

Wyznania
Wyznania w 1870 r. wg okręgów parafialnych (katolicy, grekokatolicy, protestanci, Żydzi)
Wyznania w 1870 r. (katolicy, grekokatolicy, protestanci, Żydzi)
Wyznania w 1870 r. wg dekanatów(katolicy, grekokatolicy, protestanci, Żydzi)
Wyznania w 1913 r. wg dekanatów

Zakony
A. Zakony męskie (Robert Kozyrski)
Zakony męskie w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005
Domy zakonne męskie w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005
Liczba domów zakonnych męskich w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 (z wyszczególnieniem Lublina)
Domy zakonne męskie w diecezji chełmskiej w 1772 r.
Domy zakonne męskie w diecezji chełmskiej i lubelskiej w 1790 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1805(1807) r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1811 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1818 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1870 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1939 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1948 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1985 r.
Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej w 1992 r.
Domy zakonne męskie w archidiecezji lubelskiej w 2005 r.
Duchowieństwo zakonne męskie w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 (w domach zakonnych)
Duchowieństwo zakonne męskie w domach w (archi)diecezji lubelskiej (1807, 1812, 1825, 1830, 1835, 1840, 1845, 1850, 1855, 1860, 1865, 1870, 1875, 1880, 1885, 1920, 1925, 1930, 1935, 1939, 1948, 1955, 1966, 1978, 1985, 1990, 1994, 2000, 2005)
Duchowieństwo męskie świeckie i zakonne w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 (w parafiach)
Parafie zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1805(1807)-1865
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1865 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1870 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1875 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1880 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1885 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1890 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1895 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1900 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1905 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1910 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1915 r. (w okresie kasaty zakonów)
Duchowieństwo zakonne męskie na parafiach w diecezji lubelskiej w 1918 r. (w okresie kasaty zakonów)
Parafie zakonne w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1919-2005
B. Zakony żeńskie (Agata Mirek)
Żeńskie zgromadzenia zakonne w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 [mapa]
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1805-1881
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1882-1905
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1906-1917
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1918-1938
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1939-1944
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1945-1989
Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji lubelskiej w latach 1990-2005 [wykres]
Żeńskie zgromadzenia zakonne w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005
Liczba domów i sióstr w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 (1805, 1870, 1925, 1939, 1948, 1968, 2005)
Liczba domów zakonnych oraz zgromadzeń i zakonów w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005
Liczba sióstr zakonnych w (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805-2005 wg rodzajów zgromadzeń

Katalog biskupów i arcybiskupów lubelskich (Jan Skarbek, Joanna Kumor, Robert Kozyrski, Amadeusz Targoński)

Kalendarium Kościoła lubelskiego (oprac. Henryk Gapski)

Wykaz źródeł

Wykaz parafii (oprac. Joanna Kumor)
Wykaz parafii nr 1
Wykaz parafii nr 2