Katedra Instrumentologii
I. Informacje ogólne:
1. Powstanie katedry - 1984 r.
2. Założyciel i kierownik do 2005 r. - ks. dr hab. Jan Chwałek, prof. KUL (Dr teologii w zakresie muzykologii kościelnej 1964, habilitacja z teologii w zakresie muzykologii kościelnej 1981. Dyplomowany organmistrz (od 1988), rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w dziedzinie zabytków ruchomych specjalności konserwacji instrumentów muzycznych – organy (od 1997), członek Komisji Egzaminacyjnej w Cechu Rzemiosł Różnych w Krakowie w zakresie organmistrzowstwa).
3. Stan personalny:
- kierownik - dr hab. Maria Szymanowicz (tel. 0 602 530 031)
- ks. dr Jarosław Kisieliński, asystent (tel. 0 510 636 578)
- o. mgr Julian - Mieczysław Śmierciak OFM (tel. 0 602 448 052) julianos@kul.pl
II. Przedmiot badań:
Historia i właściwości instrumentów muzycznych ze szczególnym uwzględnieniem organów. Szczegółowo obejmuje:
- Historię budownictwa organowego w Polsce, w mniejszym zakresie za granicą (Białoruś, Niemcy, Ukraina, Włochy), dotycz głównie instrumentów zabytkowych.
- Szeroko pojętą teorię budowy organów, obejmującą zagadnienia stylistyczne, rozwiązania konstrukcyjne i właściwości akustyczno-brzmieniowe (analiza dźwięku, dawne systemy muzyczne, systemy strojenia instrumentów klawiszowych, akustyka wnętrz).
- Organy w aspekcie sztuk plastycznych i estetyki.
III. Seminarium magisterskie i doktorskie:
1. Przedmioty nauczania:
- Seminarium magisterskie
- Seminarium doktoranckie
- Wykład monograficzny
- Organoznawstwo (6 semestrów)
- Historia organów (6 semestrów)
2. Liczba uczestników:
Aktualnie (w roku akad. 2007/8) seminarium liczy 12 magistrantów i 5 doktorantów.
3. Prace dyplomowe:
a. Liczba: Pod kierunkiem ks. prof. J. Chwałka powstało 11 prac doktorskich i 118 magisterskich. (dane będą wkrótce zaktualizowane !)
b. Tematyka prac obejmuje 7 zakresów:
1. Historia organów
- prace oryginalne, oparte na źródłach archiwalnych oraz badaniach instrumentów
- prace kompilacyjne, oparte na publikacjach
2. Monografia organów
- prace dotyczą badania organów zbudowanych od XVII do XX w., reprezentujących różne style i rozwiązania konstrukcyjne mechanizmów.
- Każde tego typu opracowanie zawiera humanistyczny rozdział historyczny (oparty na badaniach źródłowych) oraz część techniczno-instrumentoznawczą, opartą na szczegółowych badaniach instrumentu. Badana jest zarówno strona konstrukcyjna jak i brzmieniowa.
3. Teoria budowy organów
- Teorie menzurowania piszczałek i głosów organowych
- alikwoty muzyczne i ich znaczenia dla barwy dźwięku
- dawne systemy strojenia organów i ich wpływ na charakter brzmienia muzyki dawnej
4. Firmy organmistrzowskie
- zarówno historyczna działalność firmy jak i
- cechy konstrukcyjno-brzmieniowe zbudowanych przez nich instrumentów.
5. Organy w aspekcie sztuki, kultury i wykonawstwa muzyki dawnej
- organy w źródłach ikonograficznych
- wykonawstwo muzyki dawnej
- tabulatury (np. Jana z Lublina)
- wystrój plastyczny i brzmienie organów jako źródło przeżyć estetycznych
6. Organy w aspekcie ochrony zabytków
- zasady rozpoznawania zabytkowych organów
- formułowanie zasad dotyczących inwentaryzacji, dokumentacji i konserwacji
dawnych organów.
- badanie wcześniejszych publikacji dotyczących ochrony zabytkowych organów.
7. Organy w aspekcie akustyki i struktury brzmienia
- analiza dyspozycji metodą teoretyczną i akustyczną
- charakterystyka brzmienia poszczególnych rodzajów głosów i całych organów
- Wpływ akustyki wnętrza na brzmienie organów
IV. Współpraca z innymi ośrodkami
- z Pracownią Konserwacji Zabytkowych Organów w Krakowie (1970-1992)
- z Ośrodkiem Dokumentacji Zabytków w Warszawie
- z Akademią Muzyczną im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku
- z Akademią Muzyczną im. Fr. Chopina w Warszawie
- z Katedrą Inżynierii Dźwięku i Obrazu Politechniki Gdańskiej
- z Katedrą Wibroakustyki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie
- z Göteborg Organ Art Center - GOArt w Szwecji
- z Organeum w Weener (Północne Niemcy)
- Uniwersytet w Oldenburgu
(Na zlecenie ODZ dokonano inwentaryzacji wielu zabytkowych organów m.in. w woj. radomskim, lubelskim oraz 9 zabytkowych pozytywów. Sporządzono kilka szczegółowych dokumentacji np. w Kazimierzu Dolnym, Krakowie, Poznaniu, Wilnie, Moskwie, Sandomierzu i innych).
V. Działalność naukowo-praktyczna:
1. Pracownicy i absolwenci katedry opublikowali łącznie 6 książek i 157 artykułów.
2. Katedra Instrumentologii wydaje „Studia Organologica” jako serię wydawniczą.
3. Pracownicy katedry biorą czynny udział w międzynarodowych i krajowych sympozjach poświęconych problematyce organologicznej.
4. Ks. prof. Jan Chwałek:
- Na podstawie wyników badań dawnych pozytywów wykonał 3 kopie tego typu instrumentów, które były wykorzystywane m.in. przez Chór Kurczewskiego w Poznaniu, na Festiwalu chórów w Belgii, podczas Dni Muzyki Organowej w Krakowie, przez Operę Kameralną J. Sudkowskiego w Warszawie, w cyklu „Żywoty instrumentów” prowadzonych przez Cegiełłę w TVP, na KUL-u i innych.
- jako pracownik PKZ w Krakowie, w latach 1970-72 kierował całokształtem prac konserwatorskich organów w kościele parafialnym w Orawce; w latach 1975-82 w kościele farnym w Kazimierzu Dolnym; w roku 1992 dokonał intonacji i strojenia zabytkowych organów w Olkuszu, a w 1998 w kościele Cystersów w Jędrzejowie.
- Jako rzeczoznawca Ministra Kultury kieruje pracami konserwatorskimi wielu zabytkowych organów w Polsce.
- Wykonał szereg projektów nowych organów i brał czynny udział przy ich budowie.
- Razem ze studentami podejmuje prace przy ochronie zabytkowych organów.
5. Dr hab. Maria Szymanowicz współpracuje z ODZ, na zlecenie którego wykonała katalog zabytkowych organów w woj. radomskim (wydany przez PWN), aktualnie przygotowuje katalog zabytkowych organów w woj. lubelskim.
6. Ks. dr Jarosław Kisieliński specjalizuje sie w badaniach organów na terenie Niemiec.
7. O. mgr Julian Mieczysław Śmierciak zajmuje sie badaniami akustycznymi organów i realizacją dźwieku. Zorganizował studio nagrań w Instytutcie Muzykologii KUL. Założył i prowadzi zakonne "Studio Nagrań Multimedialnych FANFARA" (http://www.fanfara.pl/). Opracowuje komputerową bazę danych organów w Polsce, organistów i bibliografii organologicznej, z zamiarem udostępniania w internecie (http://www.organy.info.pl/ ).
8. Pracownicy katedry jako rzeczoznawcy, biorą udział w komisjach dotyczących konserwacji zabytkowych organów.
VI. Pomoce naukowo-dydaktyczne:
Katedra Instrumentologii dysponuje szeregiem specjalistycznych urządzeń, potrzebnych do prowadzenia zajęć dydaktycznych i badań nad organami. We własnym zakresie przygotowano modele: wiatrownicy klapowo-zasuwowej i stożkowej, z wzorcowymi piszczałkami, służącymi do ćwiczeń z intonacji i strojenia. Ponadto elektroniczne urządzenia do syntezy i badań akustycznych dźwięku (syntezator cyfrowo-analogowy, mikrofony pomiarowe, programy komputerowej analizy dźwięku i akustyki pomieszczeń); sala do badań akustycznych; rzutniki, mapy i inne pomoce.
Wszystkie urządzenia oraz komputerowe programy muzyczne i graficzne udostępniane są studentom do badań i redagowania prac dyplomowych.
Ostatnia aktualizacja: 22.10.2008, godz. 16:39 - Julian Śmierciak
