Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Pedagogika specjalna

Katedra Pedagogiki Specjalnej w Instytucie Pedagogiki KUL istnieje od 1982 roku.
Jej opiekunem naukowym była od początku prof. dr. hab. Teresa Kukołowicz. Pod jej kierunkiem pracowała dr Dorota Kornas-Biela, której zainteresowania naukowe dotyczą psychopedagogicznych problemów niepełnosprawności oraz poradnictwa genetycznego i diagnostyki prenatalnej. Do zespołu dołączyły później mgr Ewa Domagała-Zyśk i mgr Bożena Sidor a wieloletnim współpracownikiem była mgr Joanna Krupska. Od r. 1998 kierownikiem katedry jest dr hab. Kazimiera Krakowiak, prof. KUL, której specjalnością jest surdopedagogika i logopedia. W kolejnych latach zespół pracowników powiększył się o 3 osoby: dr Amelię Dziurda-Multan, mgr Renatę Kołodziejczyk i mgr Aleksandrę Borowicz. Obecnie w katedrze pracuje 1 doktor habilitowany, 4 doktorów i 2 magistrów. Wśród współpracowników należy wymienić: prof. dr hab. Z. Ostrihańską (specjalistę w zakresu resocjalizacji; pracowała do 2005 r.), mgr Romanę Konefał (pracowała do 2003 r.),dr Wandę Kostecką i mgr Piotra Wojdę (pracował do 2006 r.).

Pedagogika specjalna obejmuje refleksją naukową problemy wychowania człowieka będącego w szczególnej sytuacji zagrożenia lub obciążenia niepełnosprawnością w sferze ruchowej, zmysłowej lub umysłowej. W centrum jej programów badawczych jest człowiek potrzebujący wsparcia i pomocy w przekraczaniu różnorakich barier blokujących jego wzrastanie i uczestnictwo w życiu wspólnoty społecznej. Troska o pełny rozwój jego człowieczeństwa stanowi treść wszelkich poszukiwań teoretycznych i metodologicznych oraz rozwiązań terapeutycznych, rehabilitacyjnych, dydaktycznych i wychowawczych tej subdyscypliny pedagogicznej. Sam przedmiot pedagogiki specjalnej stanowi szczególne wyzwanie dla pedagogiki, zwłaszcza chrześcijańskiej. Wymagania, jakie stawia pedagogika specjalna uprawiającym ją specjalistom, wynikają z różnorodności i złożoności problemów, które dotyczą osób z różnorodnymi dysfunkcjami organizmu.

 

Katedra Pedagogiki Specjalnej prowadzi specjalizację psychopedagogika specjalna z logopedią. Specjalność ta pozwala studentom uzyskać wiedzę z zakresu psychologii prenatalnej, prokreacji i wczesnej opieki nad dzieckiem zagrożonym niepełnosprawnością, poznać specyfikę funkcjonowania osób z niepełnosprawnością sensoryczną, intelektualną, ruchową i somatyczną, a także formy pracy z dziećmi z mózgowym porażeniem dziecięcym. Specjalność ta zapoznaje z celami, zasadami i metodami diagnozy trudności dziecka w uczeniu się, metodami terapii pedagogicznej, zasadami prowadzenia zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, umożliwia ponadto nabycie umiejętności dokumentowania pracy pedagoga szkolnego. Bazując natomiast na podstawowej wiedzy z dziedziny fonetyki i fonologii języka polskiego oraz audiofonologii, zapoznaje studentów z metodami i narzędziami przydatnymi w diagnozie i terapii logopedycznej, ze szczególnym uwzględnieniem - surdologopedycznej. Wprowadza w problemy rozwoju mowy osób z uszkodzonym słuchem i metodykę komunikowania się z nimi w języku polskim z zastosowaniem fonogestów, a także umożliwia zdobycie umiejętności posługiwania się językiem migowym.

Od roku 1999 Katedra prowadzi Podyplomowe Studia Surdopedagogiki „Komunikacja językowa z niesłyszącymi i słabo słyszącymi", które przygotowują specjalistów do pracy z tą grupą osób (są to kwalifikacyjne studia nauczycielskie). Od roku 2004 działa też Studium Umiejętności Komunikowania się z Niesłyszącymi i Słabo Słyszącymi (roczna specjalizacja dla studentów różnych kierunków KUL). Rok później do istnienia zostało powołane Centrum Edukacji Niesłyszących i Słabo Słyszących, które skupia słyszących wykładowców i studentów działających na rzecz studentów z uszkodzonym słuchem. Pracownicy Katedry, we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rektora do Spraw Osób Niepełnosprawnych, inspirują i organizują wsparcie dla studentów niesłyszących i słabo słyszących, którzy studiują na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

 

Pracownicy Katedry podejmują prace teoretyczne z zakresu psychologii prenatalnej i prokreacyjnej, psychologii moralności osób niepełnosprawnych, pedagogiki osób z niepełnosprawnością ruchową, intelektualną i z trudnościami w uczeniu się, surdopedagogiki, a także  logopedii i językoznawstwa stosowanego. Zasadnicza część tych prac ukierunkowana jest na wszechstronną pomoc rodzinom wychowującym dzieci zagrożone niepełnosprawnością, z uszkodzeniami słuchu i zaburzeniami mowy oraz z niepełnosprawnością ruchową i umysłową.    

 

Katedra od początku swojego istnienia zorganizowała kilkadziesiąt sesji i konferencji naukowych (np. konferencji z udziałem J. Vanier (1987); około 30 sesji w ramach Sekcji Psychologii Prenatalnej PTP w latach 1985 - 1995; corocznych konferencji w ramach MPSR, KUL; współorganizacja XVIII Międzynarodowego Kongresu Rodziny w Warszawie, 1994), kilkadziesiąt szkoleń i warsztatów (z udziałem, np. prof. M. Kościelskiej, dr Z. Kułakowskiej, O. K. Meissnera, T. Król, j. Cieszyńskiej, E. Stecko; gości zagranicznych, np. J. Vanier, O. Gans, dr van der Does). W ciągu ostatnich 3 lat zostały zorganizowane trzy ogólnopolskie konferencje naukowe z zakresu surdopedagogiki:

· Konferencja naukowa: „Nie głos, ale słowo...". Przekraczanie barier w edukacji niesłyszących i słabo słyszących. Lublin, 19-21 listopada 2004r.

· Konferencja naukowa: Rola rodziców w wychowywaniu dzieci z uszkodzeniami słuchu. Lublin, 9 kwietnia 2005r.

· Ogólnopolska Konferencja Naukowa Edukacja osób z głębokimi uszkodzeniami słuchu - nowe wyzwania dla logopedów i pedagogów, Lublin, 18-19 listopada 2006 r.

 W planach Katedry są kolejne konferencje w ramach rozpoczętego cyklu.

 

Katedra angażuje się również w działalność wielu towarzystw naukowych w kraju i za granicą. Ważnym momentem dla dalszej międzynarodowej współpracy Katedry  było w 2006 r. włączenie prof. K. Krakowiak w poczet członków Academic Advisory Council of National Cued Speech Association w USA. Wśród innych towarzystw międzynarodowych i krajowych z ktorymi jest podjęta stała współpraca warto wymienić: The Association for Pre- and Perinatal Psychology and Health, USA , Polish Fulbright Alumni Association, Komisję Rozwoju i Zaburzeń Mowy Komitetu Językoznawstwa PAN, Polski Komitet Audiofonologii, Towarzystwo Naukowe KUL, Polskie Towarzystwo Logopedyczne, Stowarzyszenie Polskie Centrum Metody Fonogestów, Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Zespół Pedagogiki Chrześcijańskiej przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN, Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny i inne.

 

Pracownicy Katedry poza aktywną działalnością naukową są zaangażowani również w życie społeczne Uniwersytetu oraz społeczności lokalnej. Świadczą o tym pełnione przez nich w ciągu minionych lat lub obecnie takie funkcje uczelniane, jak np: prodziekan WNS d/s studenckich (dr hab. K. Krakowiak ); Kierownik Międzywydziałowego Podyplomowego Studium Rodziny w KUL, kurator Koła Pedagogów, członek Senackiej Komisji ds. Młodzieży (dr D. Kornas-Biela); Wydziałowy Koordynator ds. przygotowania angielskiej wersji suplementu do dyplomu ukończenia studiów , Instytutowy Koordynator Programu Sokrates / Erasmus ( dr E. Domagała-Zyśk). Szerszą aktywność społeczną realizują pełniąc chociażby funkcje rzeczoznawcy d/s kwalifikacji środków dydaktycznych z dziedziny surdopedagogiki (prof. K. Krakowiak) oraz edukacji zdrowotnej (D. Kornas-Biela), funkcje ekspertów oceniających arkusze egzaminacyjne dla uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum (E. Domagała-Zyśk, D. Kornas-Biela, B.Sidor) i zestawów maturalnych z języka angielskiego dla uczniów z uszkodzeniami słuchu (E. Zyśk), a także udział w pracach Zespołu Opiniodawczo - Doradczego d/s. wdrażania do szkół przedmiotu „Wiedza o życiu seksualnym człowieka", powołanych przy MEN (D. Kornas-Biela).

 

Dostrzegając zawrotną dynamikę zjawisk związanych z procesem wychowania w coraz to nowych uwarunkowaniach cywilizacyjnych, musimy sobie jasno zdawać sprawę z tego, jak rozległy jest obszar wyzwań dla współczesnej chrześcijańskiej myśli pedagogicznej w tej dziedzinie. Zarówno działalność praktyczna, jak i badawcza oraz refleksja naukowa w zakresie pedagogiki specjalnej wymaga gruntownego wykształcenia i przygotowania zawodowego, opartego na aktualnej wiedzy z wielu dyscyplin pomocniczych pedagogiki (medycyny, psychologii, socjologii, lingwistyki stosowanej itp.). Głównym z nich jest włączenie pełnej i rzetelnej wiedzy o problemach osób niepełnosprawnych do programów kształcenia wszystkich pedagogów, psychologów, nauczycieli i pracowników socjalnych w celu dobrego przygotowania normalizacji społecznej. Niemniej ważne jest kształcenie wszechstronnie przygotowanych specjalistów z zakresu poszczególnych subdyscyplin pedagogiki specjalnej o orientacji chrześcijańskiej w celu zapewnienia właściwej rehabilitacji oraz wsparcia wychowawczego i edukacyjnego osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności

 

Należy podkreślić fakt szczególnej odpowiedzialności środowisk chrześcijańskich za rozwój pedagogiki specjalnej w praktyce i w teorii. Jest to bowiem jedna z tych dyscyplin nauk społecznych, które budują zrąb „cywilizacji miłości" i troski o ludzkie życie od poczęcia do naturalnej śmierci. Pedagogika specjalna jest nauką, której przedmiotem jest szeroko rozumiane spotkanie wychowawcy z osobą niepełnosprawną. Spotkanie z niepełnosprawnymi daje nam wszystkim okazję sprawdzenia własnej zdolności do urzeczywistniania wartości, które deklarujemy, tworzy szansę weryfikacji naszego systemu poglądów egzystencjalnych i moralnych, stawiając nas przed tajemnicą cierpienia, słabości oraz wielkości i godności człowieka. 

  

Publikacje książkowe:

Domagała - Zyśk E.: Autonomia czy odłączenie? O roli osób znaczących w życiu młodzieży z trudnościami w nauce.  ss. 272. Lublin 2004,Towarzystwo Naukowe KUL.

Kornas-Biela D.: Rozwój psychofizyczny dziecka przed narodzeniem. Lublin, 1988, 1991, 1993.

Kornas-Biela D.: Psychologiczne problemy poradnictwa genetycznego i diagnostyki prenatalne. Lublin, 1996.

Kornas-Biela D.: Jak powstałem. Gdańsk, 1998, Wyd. HLI - Europa. Zatwierdzone przez MEN jako pomoc dydaktyczno-naukowa nr. 0534/1998.

Kornas-Biela D.: Wokół początku życia ludzkiego. Warszawa, 1993, Nasza Księgarnia, II wydanie poprawione, 2002, Instytut Wydawniczy PAX

Krakowiak K., M. Panasiuk: Umiejętności komunikacyjne dziecka z uszkodzonym słuchem.  Komunikacja językowa i jej zaburzenia. T. 3. Lublin 1992, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego.

Krakowiak K.: Fonogesty jako narzędzie formowania języka dzieci z uszkodzonym słuchem. Komunikacja językowa i jej zaburzenia. T. 9, Lublin 1995, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Krakowiak K.: Mówimy z fonogestami. Przewodnik dla rodziców i przyjaciół dzieci i młodzieży z uszkodzonym słuchem. /Wespół z Jadwigą Sękowską/, Warszawa 1996, WSiP.

Krakowiak K.: W sprawie kształcenia języka dzieci i młodzieży z uszkodzonym słuchem. Dla rodziców, lekarzy, logopedów, psychologów i nauczycieli. Komunikacja językowa i jej zaburzenia. T.14, Lublin 1998, Wyd. UMCS.

Krakowiak K.: O wsparcie studentów niesłyszących w społeczności akademickiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.  Lublin, 2003, ss.18. Wydawnictwo KUL,

Krakowiak K.: Kim jest moje niesłyszące dziecko? Rozważania o ukrytych założeniach antropologicznych współczesnych koncepcji surdopedagogiki i audiofonologii. Krakowiak K. Lublin: 2003, ss.35. Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego KUL,  Lublin

Krakowiak K.:  Studia i szkice o wychowaniu dzieci z uszkodzeniami słuchu. Lublin 2006. Wydawnictwo KUL.

Sidor B.: Psychospołeczne funkcjonowanie rodzeństwa osób z niepełnosprawnością intelektualną.  Lublin 2005, TN KUL

  

Prace zbiorowe (redakcja):

Kornas-Biela D. (red.): Osoba niepełnosprawna i jej miejsce w społeczeństwie. Lublin, 1988, s. 149.

Kornas-Biela D. i Bielawska-Bartosiewicz E. (red.): Z zagadnień psychologii prokreacyjnej. Lublin, 1992, ss. 164.

Kornas-Biela D. (red.):  Oblicza macierzyństwa. Lublin, 1999, ss. 342

Kornas-Biela D. (red.):  Rodzina: źródło życia i szkoła miłości. Lublin, 2000, ss. 520.

Kornas-Biela D. (red.): Oblicza ojcostwa. Lublin, 2001, Towarzystwo Naukowe KUL, ss. 623.

Kornas-Biela D. (red.): Oblicza dzieciństwa. Lublin, 2001, Towarzystwo Naukowe KUL, ss. 600.

Krakowiak K., Dziurda-Multan A.(red.): Nie głos, ale słowo. Przekraczanie barier w wychowaniu osób z uszkodzeniami słuchu. Lublin, 2005, Wyd. KUL, ss. 456.

 

Kontakt z Katedrą Pedagogiki Specjalnej:

Collegium Jana Pawła II, pokój 330

telefon: 445-33-30