Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Początki studiów prawniczych w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim łączą się ściśle z historią i powstaniem uczelni, która rozpoczęła swoją działalność w 1918 r. Twórcy Uniwersytetu, którzy w okresie międzywojennym stworzyli uniwersalny program badawczy i dydaktyczny, przewidzieli także studium prawa, powołując dwa wydziały jurydyczne: Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych oraz Wydział Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych, na którym wiodącą sekcją była Sekcja Prawna.

W dniu uroczystej inauguracji pierwszego roku akademickiego 8 grudnia 1918 r. ukonstytuował się pierwszy Senat Akademicki nowej uczelni. Zebranie Ogólne Profesorów z ks. Idzim Radziszewskim – pierwszym rektorem i założycielem Uniwersytetu – wybrało dziekanów poszczególnych wydziałów. Dziekanem Wydziału Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych został ks. Bronisław Żongołłowicz. Pierwsze posiedzenie Rady Wydziału odbyło się 6 lutego 1919 r. Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, jako wydział kościelny, od początku funkcjonowania był uprawniony do nadawania stopnia licencjata i doktora. W początkowym okresie funkcjonowania Wydziału Prawa Kanonicznego jego kadra naukowo-dydaktyczna była nieliczna. Po uruchomieniu Wydziału pracę na nim podjęli profesorowie, współzałożyciele uczelni, którzy uprzednio związani byli z innymi ośrodkami naukowymi (ks. Bronisław Żongołłowicz, ks. Józef Florczak). W 1919 r. władze uczelni podjęły starania o pozyskanie zagranicznych profesorów prawa kanonicznego. Jednym z wykładowców został o. Gommar Michiels, Belg z zakonu kapucynów, wieloletni dziekan Wydziału i jego współorganizator. Władze uczelni szukały także kandydatów na profesorów wśród kanonistów w kraju. I tak kolejno zostali zatrudnieni profesorowie: ks. Jan Wiślicki, ks. Józef Pruszkowski, członek Polskiej Akademii Umiejętności, ks. Henryk Insadowski, ks. Jan Roth. W późniejszym czasie Wydział uzupełniał kadry swoimi absolwentami. Pierwszym z nich był ks. Piotr Kałwa, uczeń Władysława Abrahama, późniejszy biskup lubelski i Wielki Kanclerz KUL.W początkowej fazie rozwoju Wydziału jego struktura, program studiów i nazwa ulegały zmianom. 3 października 1920 r. Rada Wydziału powołała do życia dwie sekcje: prawno-społeczną i prawno-historyczną. Wkrótce, jeszcze w tym samym roku akademickim, utworzono na Wydziale trzecią sekcję, prawno-moralną. Program studiów w ramach poszczególnych sekcji był zróżnicowany, ale głównym przedmiotem każdej sekcji było prawo kanoniczne.

W okresie międzywojennym Wydział Prawa Kanonicznego był jedynym odrębnym wydziałem tej dyscypliny naukowej w Polsce. W innych ośrodkach uniwersyteckich (Kraków, Lwów, Warszawa, Wilno) prawo kanoniczne było uprawiane w ramach wydziałów teologicznych. Po zakończeniu II wojny światowej Wydział Prawa Kanonicznego wznowił swoją działalność i funkcjonował nieprzerwanie do roku 1984, w którym powstał Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Prawnych. Od tego czasu prawo kanoniczne funkcjonuje jako sekcja. Środowisko kanonistyczne tworzyło wielu wybitnych profesorów: ks. Aleksy Petrani, ks. Jan Nowicki,ks. Paweł Pałka, następnie ks. Józef Rybczyk, ks. Walenty Wójcik, kontynuatorami są ks. Józef Krukowski, ks. Henryk Misztal i Bronisław W. Zubert OFM.

Prawo w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, w okresie od założenia uczelni do 1952 r., było uprawiane w ramach Sekcji Prawnej stanowiącej część Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. Wydział został utworzony 8 grudnia 1918 r. Ogólne Zebranie Profesorów na dziekana Wydziału wybrało Stanisława Zachorowskiego, profesora prawa kościelnego z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Powołany w Lublinie Wydział Prawa był jednym z sześciu, jakie funkcjonowały w II Rzeczypospolitej. Struktura Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych w początkowym okresie funkcjonowania ulegała przeobrażeniom. Początkowo wydział obejmował katedry, w ramach których prowadzone były prace dydaktyczno-naukowe tak w zakresie prawa, jak i ekonomii. W roku akademickim 1922/23 utworzono dwie Sekcje: Prawną i Ekonomiczną.

Sekcja Prawna rozwijała swoją działalność w ramach poszczególnych katedr; ich liczby i nazwy ulegały pewnym zmianom. Ostatecznie w ramach Sekcji aż do jej rozwiązania funkcjonowało 16 katedr.Od samego początku funkcjonowania Wydziału program Sekcji Prawnej był dostosowany do obowiązującego w Polsce ustawodawstwa i rozporządzeń Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które sprawowało zwierzchni nadzór nad szkołami akademickimi. Prawo nadawania stopni naukowych Wydział zyskiwał stopniowo. W wyniku starań władz 28 czerwca 1922 r. Ministerstwo wyraziło zgodę na utworzenie przy Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie Komisji Egzaminacyjnej dla Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. Komisję tworzyli profesorowie z obu uniwersytetów, lwowskiego i lubelskiego. Na jej czele stał początkowo prof. Oswald Balzer, a później, od roku akad. 1924/25 prof. Władysław Abraham. Skład komisji został zatwierdzony przez Ministerstwo WRiOP rozporządzeniem z 28 czerwca 1922 r., które podpisał minister Józef Mikułowski-Pomorski. Egzaminy odbywały się we Lwowie lub w Lublinie. Po ich zdaniu student studiujący prawo w KUL otrzymywał dyplom Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Od 25 lutego 1927 r. Komisja Egzaminacyjna dla studiów prawniczych (i ekonomicznych), zgodnie z postanowieniem Ministerstwa WRiOP, mogła działać w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Istotne znaczenie dla statusu prawnego uczelni miało zatwierdzenie jego Statutu przez ministra WRiOP Gustawa Dobruckiego 2 marca 1928 r. Statut gwarantował uniwersytetowi osobowość prawną i uznawał za instytucję naukową i wychowawczą.

W roku 1933 KUL uzyskał dalsze uprawnienia. Zgodnie z nową ustawą o szkołach akademickich uchwaloną przez Sejm Rzeczypospolitej 15 marca 1933 r. KUL został uznany za „prywatną szkołę akademicką”. W tym samym roku Wydział Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych uzyskał prawo nadawania stopnia magistra prawa i magistra nauk społeczno-ekonomicznych. W konsekwencji po zakończeniu roku akademickiego 1933/34 Wydział wypromował pierwszych absolwentów, wydając im dyplomy magisterskie.

Pełnię praw państwowych szkół akademickich Katolicki Uniwersytet Lubelski uzyskał na mocy ustawy sejmowej z 9 kwietnia 1938 r. Odtąd uczelnia miała prawo przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych na wszystkich wydziałach. Projekt tej ustawy wniósł na posiedzenie Sejmu RP prof. Wojciech Świętosławski, ówczesny minister WRiOP.

Uzasadniając ten wniosek minister m.in. stwierdził, że Katolicki Uniwersytet Lubelski w ciągu bez mała dwudziestu lat swego istnienia osiągnął wybitne wyniki na polu dydaktycznym i naukowym, posiada wystarczający zespół nauczycieli akademickich, poziomem nauczania i wymaganiami stawianymi kandydatom dorównuje uczelniom państwowym.

Pierwsi nauczyciele akademiccy zatrudnieni na Wydziale pochodzili z różnych ośrodków uniwersyteckich, przede wszystkim z Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W okresie międzywojennym stan kadry profesorskiej ulegał dużym zmianom. Do zespołu pracowników na stałe związanych z Wydziałem należeli: Roman Longchamps de Berier – wybitny cywilista i Zbigniew Pazdro – profesor prawa administracyjnego. Do wybuchu wojny równolegle pracowali na dwu uniwersytetach: UJK i KUL. Do długoletnich pracowników na stałe związanych z KUL-em należeli profesorowie: Ignacy Czuma, Wit Klonowiecki, Henryk Dembiński, Zdzisław Papierkowski, Antoni Pastuszka; związani z KUL-em nie tylko formalnie, ale także ideowo, kontynuowali pracę na uczelni po II wojnie światowej. Profesorowie Antoni Deryng i Jan Kamiński pracowali na Wydziale do wybuchu wojny; po jej zakończeniu nie wrócili do kraju.Jako wieloletnich profesorów Wydziału należy wymienić Jerzego Fiodorowicza, Pawła Skwarczyńskiego. Po przepracowaniu kilku lat z KUL-u odeszli: Bronisław Bouffał, Tadeusz Hilarowicz, Józef Rafacz, Stefan Glaser, Adam Berger. Wspomnianym pracownikom naukowo-dydaktycznym Wydział zawdzięcza bardzo wiele. Ten zespół bowiem zdecydował o jego przetrwaniu i rozwoju.

Po zakończeniu II wojny światowej nastąpił dynamiczny rozwój Sekcji Prawa na Wydziale Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. W roku 1944 KUL był pierwszą szkołą wyższą, która na terenie Polski, jeszcze w warunkach frontowych, wznowiła swoją działalność. Zaraz po wojnie pracę na Sekcji Prawnej podjęli wybitni profesorowie. Jedni, jak Zdzisław Papierkowski, Zdzisław Przybyłowski, Aleksander Kunicki, Wit Klonowiecki, Józef Mazurkiewicz, Witold Sawicki byli zatrudnieni w okresie międzywojennym. Inni przybyli z innych uniwersytetów polskich, zwłaszcza z Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie: Leszek Winowski, Leon Halban, Wacław Osuchowski, a także z Francji: Jerzy Kalinowski. O skali rozwoju sekcji prawniczej może także świadczyć fakt, że w roku akad. 1949/50 studiowało w niej 678 osób. Jednak rozwój Wydziału, w tym Sekcji Prawnej, został zatrzymany decyzją ministra oświaty wyrażoną w piśmie z 23 czerwca 1949 r. do „Obywatela Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego”. Powołując się na odpowiedni dekret, minister zarządził m.in. „stopniową likwidację Sekcji Prawnej Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, z tym że w roku akad. 1949/50 nie będzie uruchamiany I rok studiów, w latach zaś następnych będą zawijane kolejne dalsze lata studiów na sekcji prawnej”. Ostatecznie w roku 1952 Sekcja Prawa przestała istnieć.

Likwidacja Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych była pierwszym etapem przemyślanej polityki władz komunistycznych zmierzających do ograniczenia wpływu KUL na kształcenie i wychowanie młodzieży akademickiej oraz ideologizacji prawa i instrumentalizacji prawników. Tak zakończył się pierwszy etap rozwoju studiów prawniczych w KUL.

Inicjatywa zmierzająca do reaktywowania Sekcji Prawa została podjęta przez ks. prof. Józefa Krukowskiego, wówczas dziekana Wydziału Prawa Kanonicznego, na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Starania te napotkały poważne trudności formalne (uzyskanie zgody władz państwowych na szczeblu centralnym) i personalne (pozyskanie nowych pracowników naukowych ideologicznie niezależnych od partii komunistycznej). Ostatecznie Sekcję Prawa reaktywowano w 1981 r. (faktycznie zaczęła funkcjonować od roku akad. 1983/84, kiedy przeprowadzono nabór na I rok studiów prawa) w ramach Wydziału Prawa Kanonicznego, na którym istniały już dwie sekcje: Sekcja Prawa Kanonicznego i Sekcja Prawa. W 1984 r. Wydział przyjął nową nazwę – „Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Prawnych”.

Od samego początku na Sekcji Prawa pracowali: ks. prof. Józef Krukowski, ks. prof. Henryk Karbownik, ks. prof. Henryk Misztal, a także profesorowie, którzy mimo dorobku i kwalifikacji naukowych, nie mogli znaleźć pracy na uczelniach państwowych ze względu na swoje poglądy lub działalność polityczną: Adam Strzembosz, Wiesław Chrzanowski i Władysław Rostocki. Następnie grono stałych pracowników Sekcji powiększali: prof. Wojciech Łączkowski, prof. Jan Widacki, prof. Jerzy Wratny, dr Hanna Suchocka. Ponadto pracę na Sekcji Prawa, jako zajęcie dodatkowe, podjęli profesorowie z innych ośrodków. Z UMCS: Jan Ziembiński, Henryk Reniger, Andrzej Wąsek, Wanda Wójtowicz, Marek Kuryłowicz, Mirosław Granat; z UJ Edward Drozd; z UW Tadeusz Ereciński.

W 1989 r. ponownie nastąpiła zmiana nazwy Wydziału na „Wydział Prawa Kanonicznego i Świeckiego”. Funkcję dziekana objął ks. prof. dr hab. Marian Stasiak, którą pełnił do 1999 r. W latach dziewięćdziesiątych pracę na Sekcji Prawa podjęli profesorowie: Jan Świtka, Andrzej Szajkowski, Henryk Cioch, Józef Skoczylas, Stanisław Wrzosek, Kazimierz Kruczalak. Od chwili reaktywowania Sekcji Prawa stopniowo wzrastała liczba młodych pracowników nauki, którzy w większości są absolwentami Wydziału Prawa KUL.

Po utworzeniu nowego kierunku studiów – administracji nazwa Wydziału w 1999 r. uległa zmianie na Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji. W ramach Wydziału funkcjonuje obecnie sześć Sekcji. Na kierunku Prawo: Sekcje – Ogólnych Nauk o Prawie, Prawa Karnego, Prawa Prywatnego, Prawa Publicznego; na kierunku Prawo Kanoniczne: Sekcja Prawa Kanonicznego; na kierunku Administracja: Sekcja Administracji.Wydział prowadzi studia na trzech kierunkach: prawo, administracja i prawo kanoniczne; na kierunku prawo (studia magisterskie) zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Na kierunku administracja studia prowadzone są w systemie dziennym (studia magisterskie), wieczorowym (studia zawodowe) i zaocznym (studia zawodowe i uzupełniające magisterskie), oraz na kierunku prawo kanoniczne w systemie dziennym i zaocznym (dla osób z wykształceniem teologicznym).

Ważnym elementem zaangażowania Wydziału w rzeczywistość społeczno-polityczną jest współpraca z organizacjami rządowymi i udział w pracach komisji sejmowych. Przejawem aktywności naukowej Wydziału są międzynarodowe i ogólnopolskie konferencje i seminaria, które stają się miejscem spotkania teoretyków i praktyków prawa. Owocują one powstaniem wielu publikacji naukowo-badawczych w sferze zmian zachodzących na płaszczyźnie wewnętrznych reform ustrojowych i społecznych, prawa europejskiego, prawa gospodarczego, konstytucyjnego, finansów państwa, prawa wyznaniowego, prawa konkordatowego czy prawa małżeńskiego. Rocznie na Wydziale wydawanych jest ponad 200 publikacji, w tym ok. 30 książek.

Wydział współpracuje z prawniczymi ośrodkami akademickimi Europy i USA, m.in. z Katolickim Uniwersytetem w Budapeszcie im. Pétera Pázmányego, Katolickim Uniwersytetem w Leuven, z Uniwersytetem w Passau (Niemcy), Uniwersytetem w Ołomuńcu (Czechy), Uniwersytetem Karola w Pradze (Czechy), Uniwersytetem im. Vytautasa Magnusa w Kownie (Litwa), Uniwersytetem im. Iwana Franko we Lwowie (Ukraina), Chicago-Kent College of Law (USA), Kongregacją Spraw Kanonizacyjnych (Watykan), oraz Stiftung Gesellschaft für Rechtspolitik w Trewirze (Niemcy) i Gesellschaft für Religion und Religionsfreiheit in der Europäischen Union e.V. (Stowarzyszenie na rzecz Religii i Wolności Religijnej w Unii Europejskiej) z siedzibą w Bischofsgrün (w ramach tej współpracy organizowane są międzynarodowe konferencje pt. „Kultura i prawo”) oraz Stowarzyszeniem Kanonistów Słowacji (Spiska Kapituła).